بر کشته کربلا بگریید
27 شهریور 89 17:40نوع مطلب :اسلامی و مذهبی ،
بر کشته کربلا بگریید
یکی از امور مرتبط با اهل بیت (ع)
مسئله عزاداری در مصائب آنان است؛ به ویژه سوگواری در شهادت مظلومانه و فوق العاده
تأثرانگیز امام حسین (ع) و یاران باوفای او در سال 61 ق است. این امر که در آغاز
محدود بود، به تدریج از دایره خانواده و بازماندگان آن حضرت و دیگر شهدا فراتر رفت
و در میان مسلمانان رواج یافت و به یک سنت اسلامی و بخشی از فرهنگ دینی مسلمانان
تبدیل شد.
کمتر حادثهای را میتوان یافت که به
اندازه واقعه کربلا بر تاریخ اسلام و تحولات آن تأثیرگذار بوده باشد. روز دهم محرم
سال 61 هجری شمارش معکوس سقوط بنیامیه آغاز شد و دیگر آب خوش از گلوی آنها پایین
نرفت و هر روز عدهای علم مخالفت علیه شامیان برمیداشتند تا اینکه در سال 132، با
قیام خراسانیان که پس از یک ماه عزاداری برای یحیی بن زید بن علی بن حسین (ع)، به
سوی شام حرکت کردند و آخرین خلیفه اموی را ساقط کردند.
یکی از اهداف راهبرد برپایی سوگواری
امام حسین (ع)، زنده نگه داشتن فلسفه قیام بود و در جای جای ادعیه مأثوره جملاتی
آمده است که آن واقعه را یک حادثه زنده و جاری در بستر تاریخ تلقی کرده است. پس از
گذشت 14 قرن، همچنان در زیارت عاشورا میگوییم: «یا اباعبدالله انی سلم لمن سالمکم
و حرب لمن حاربکم، من با هر کس که با شما صلح کند، صلح میکنم و با هرکس که با شما
بجنگد میجنگم.» (علامه مجلسی، بحارالانوارف بیروت، جلد 98، ص 291) و هدف این قیام
در زیارت اربعین، نجات امت از سرگردانی و گمراهی ذکر شده است.
«... و بذل مهجته فیک یستنقذ عبادک من
الجهاله و حیره الضلاله. خداوندا من شهادت میدهم ... که او [امام حسین (ع)] خون
خود را تقدیم کرد تا بندگانت را از جهالت و گمراهی نجات دهد.» (شیخ طوسی، مصباح
المتهجد، مؤسسه فقه الشیعه، بیروت، ص 788).
از سویی نباید از نظر دور داشت که
اصولاً دلدادگی و ارادت مسلمانان به خاندان پیامبر که ناشی از دستورهای قرآن کریم
عشق به رسالت و اهتمام به تأکیدهای آن حضرت نسبت به خاندانش بود «قل لا اسئلکم
علیه اجراً الا الموده فی القربی» (شوری 22) «(ای پیامبر به امت بگو) من از شما
هیچ پاداشی جز مودت نسبت به نزدیکانم نمیخواهم.» پس از نزول این آیه از پیامبر
اکرم (ص) سؤال کردند که این نزدیکان شما که خداوند محبت آنها را بر ما واجب کرده
است چه کسانی هستند؟ بنا به نقل جمهور مورخین و محدثین شیعه و سنی ایشان چنین پاسخ
دادند: «علی، فاطمه و فرزندان آنها.» بعضی از بزرگان اهل سنت که این حدیث را نقل
کردند عبارتند از: احمد بن حنبل (مناقب)، حافظ گنجی شافعی (کفایة الطالب، ص 31)،
حافظ حاکم حسکافی (شواهد التنزیل، جلد 2، ص 822)، ابن مغازلی شافعی (مناقب علی بن
ابیطالب، ص 309)، ابن صباغ مالکی (الفصول المهمه، ص 27)، جلال الدین سیوطی (احیاء
المیت، ص 239)، ابن حجر مکی (الصواعق المحرقه، ص 259).
بنا به روایت تعداد زیادی از علما و
راویان حدیث اعم از سنی و شیعه، پیامبر چنین فرمود:
«انی تارک فیکم الثقلین، کتاب الله و
عترتی، لن یفترقا حتی یردا علی الحوض» (من از میان شما میروم) و دو چیز را در
میان شما (به امانت) میگذارم؛ کتاب خدا و خاندانم را. و این هردو از هم جدا نمیشوند
تا کنار حوض (کوثر) به من برسند.» تعدادی از محدثین و مورخین شناخته شده اهل سنت
که این حدیث را نقل کردهاند عبارتند از: مسلم بن حجاج نیشابوری (صحیح مسلم، ج 4،
ص 1873)، احمد بن حنبل (مسند احمد، ج 4، ص 266)، ترمذی (صحیح، ج 5، ص 662)، حاکم
نیشابوری (المستدرک علی الصحیحین، ج 3، ص 109)،
پس از اولین مجلس یزید، که با ورود و
حضور اهل بیت در کاروان اسیران کربلا همراه بود، بازماندگان حسینی از مناسبتهای
مختلف جهت احیای نهضت حسینی استفاده کردند که معمولاً با سوگواری برای شهادت امیر
کاروان همراه بود و گویا این برنامه بدان حد تکرار شد که خاندان یزید را تحت تأثیر
قرار داد و یزید را تا بدان حد به واکنش واداشت که خود را در فاجعه کربلا بیتقصیر
خواند و ابن زیاد را مقصر معرفی کرد و گناه فاجعه عاشورا را متوجه او دانست. (جلال
الدین عبدالرحمان سیوطی، تاریخ الخلفاء، کراچی، نور محمد، ص 802).
امام سجاد (ع) برای زنده نگه داشتن
یاد حماسه حسینی تا بدانجا کوشید که حتی هنگام نوشیدن آب یا خوردن طعام و ذبح
گوسفندی میگریست، تا جایی که یکی از غلامانش به او گفت: «یابن رسول الله! چقدر
گریه میکنی؟ میترسم خود را هلاک کنید.» حضرت در جواب فرمود: «همانا از اندوه و
غصهام را به خدا شکوه میکنم و میدانم از خدا آنچه را که شما نمیدانید.» (شیخ
صدوق، امالی، ترجمه محمدباقر کمرهای، تهران: کتابخانه اسلامی، 1362، ص 141) و
گاهی در پاسخ میفرمود: «وای بر تو! یعقوب پیامبر دوازده فرزند داشت و خداوند یکی
از آنان را از چشم پدر دور کرد. یعقوب در فراق وی (یوسف) چندان گریست که چشمانش از
شدت گریه سفید و نابینا گردید و کمرش از این غم خمید، در حالی که فرزندش زنده و
سالم بود؛ ولی من با دو چشم دیدم که پدر و برادران و عموهایم و هفده تن از اهل بیت
(در کمتر از یک روز) در کنارم کشته شدند. من چگونه میتوانم گریه نکنم؟» (جعفر بن
محمد قولویه، کامل الزیارات،
پایگاه آموزشی و
سرگرمی ایرانیان
ادامه مطلب
نوشته شده توسط: محمد صباحی | آخرین ویرایش:- | نظرات ()
یادداشتهایی پیرامون آموزش فن مداحی
27 شهریور 89 17:27نوع مطلب :اسلامی و مذهبی ،
یادداشتهایی پیرامون آموزش فن مداحی
سیدمهدی
میرداماد
گلی
که تربیت از دست باغبان نگرفت
اگر
ز چشمه خورشید سرزند خودروست
اشاره:
این
نوشتار حاصل تجربیات و تلاش حقیر در عمر کم ستایشگری و نوکریام میباشد.
به
عنوان یکی از جوانترین اعضاء این خانواده که رسالت نوکری را بر عهده دارند، سعی و
تلاشم همیشه بر این اساس بوده تا نگاهم به مداحی نگاه علمی باشد و بر اساس همین
نگاه، همیشه میخواستم به مهارتها و فنون، موشکافانه نگاه کنم.
از
روز اول بنا را به شاگردی گذاشتم و همهی استعدادم را صرف درست شاگردی کردن نمودم.
هرچند شاگرد ممتازی نبودم ولی از محضر اساتید زیادی بهره بردم و پای درس
پیشکسوتان صاحبنفسی زانو زدم که همان نفس سوختهی آنها برای یک عمر مداحی کافی
است. و این همان گمشدهای بود که دنبالش میگشتم.
کسانی
که این سلسله مباحث را دنبال خواهند کرد، باید بدانند که خود شخص بنده بیش از همه
محتاج شاگردی هستم. هنوز در مرحلهی تعلّم به سر میبرم و شأنیّت تعلیم را ندارم.
فقط میخواهم تجربهام را به نسل مشتاق و نیازمند انتقال دهم. نسل بیسامانی که نه
استاد میشناسد و نه پیشکسوتی به آنان اعتماد دارد؛ سرگردان و بیهدف به این حرفه
روی میآورد و کافی است کمی استعداد داشته باشد تا با یک چاشنی اساسی به نام جوانی
و نشاط و علاقه، سری در سرها درآورد و دیگر به بسیاری از بایدها و نبایدهای آن
توجهی نکند.
نمیخواهم
از منظرهای مختلف بحث را دنبال کنم، زیرا نه مجال هست و نه نیاز. تلاش من آن است
که از منظر مهارت و تکنیک مداحی، آن هم بهروز و تا آنجا که میتوانم به شکلی
مطالبی را سلسلهوار به محضر مشتاقان این رشته عرضه کنم. امیدوارم درسی را که یاد
گرفتهام، خوب پس دهم، لذا قبل از شروع، توجه شما را به این چند سطر جلب میکنم.
آنچه
پیش از مداحی آموختم
سالها
پیش آنجا که میخواستم تازه راه و رسم مداحی را بیاموزم و قدم در این عرصهی
پرهیاهو و جذاب بگذارم، با سری پر از شوق و دلی مملو از امید و آرزو به واسطهی
یکی از آشنایان به خانهی شخصی راه پیدا کردم که یکی از عارفان و سالکان گمنام آن
زمان به حساب میآمد، و شاید کمتر کسی نام آن مرد را شنیده بود. در نگاه اول
جذبهی الهیاش دلم را ربود و همان چند لحظه، مرا تا آخر عمر با نگاه آن مرد مأنوس
کرد. گرچه بعد از این دیدار، خورشید عمرش خیلی زود غروب کرد و او به دیار حق
شتافت. آن روز جملات نغز و عمیقش مرا بر آن داشت که نگاهم به مداحی، نگاه دیگری
باشد. آن روز نقطهی عطف مداحی من بود و جملات او همیشه در قاب دلم محفوظ است.
پرسید:
«بلدی گریه کنی؟!» حسابی جا خورده بودم و نمیدانستم چه جوابی باید بدهم. اصلاً
انتظار این سئوال را نداشتم. به محض اینکه دید در جواب ماندهام و نمیتوانم کاری
کنم گفت: «آره پسرجون، هروقت گریه کردن بلد شدی خود به خود روضهخون میشی!» بعد
کمی از زیر آن ابروان پرپشتش نگاهم کرد و گفت: «سعی کن خودتو خرج آقا کنی نه آقارو
خرج خودت. خودتو خرج کن ببین چه جوری برات خرج میکنه؟!» و من هاج و واج به او
نگاه میکردم. زبانم در دهانم خشک شده بود. دوباره گفت: «اگه یه روز خوننده شدی
برا دلت بخون، برا مردم نخون! به خوندن عادت نکن، شیطون میشه برات! از شهرت فرار
کن، بذار بعد مرگت بفهمن تو کی بودی، ادب داشته باش به همه جا میرسی و ...»
جملات
او سالهاست یکی پس از دیگری در ذهن من حک شده و حرفهایش واژه به واژه آویزهی
گوشم گشته است؛ و من در بزنگاههای حسّاس به کمک آن به راحتی از سدّ مشکلات عبور
کردهام. آن روز و حرفهای آن پیرمرد چنان با تار و پودم گره خورده است که هنوز که
هنوز است او را در خیلی از مجالسم حاضر میبینم و حرفهایش آویزهی گوشم شده است.
او کسی نبود جز «میرزا اسماعیل دولابی». روحش شاد.
مداحی
علم است، اما کاربردی و مهارتی
مداحی
یک علم است. علمی مملو از مهارتها و فنون کاربردی. از منظر تکنیک و فنون مداحی،
یک مداح باید به این مهارتها مسلط و عالم باشد: موسیقی، ادبیات، بیان، روانشناسی،
صداسازی و ...
این
نوشتار سلسله مباحث آموزش مکتوب مداحی از این منظر است.
در
مداحی سه لحن مادر وجود دارد که بیش از همه کاربرد خواهند داشت.
1.
لحن مرثیه 2. لحن مدیحه 3. لحن مناجات
مرثیه
یکی از عمومیترین الحان مداحی است و در نظر عموم، کسی که قالب مرثیه را نشناسد و
به قول ما روضهخوان نباشد، در مداحی جایگاهی ندارد.
شرایط
مرثیهخوانی در گزینههای زیر خلاصه میشود:
الف)
آشنایی با آهنگهای (الحان و نغمات) مرثیه
ب)
تسلط بر الحان و نغمات مرثیه
ج)
انتخاب و ارائهی اشعار مناسب مرثیه
د)
شناخت روضه و حواشی روضه
ه)
شناسایی نقاط ضعف و قوت مرثیه
بعد
از مهیا شدن این شرایط که هر کدام نیاز به زمان خاص خود دارد، ما به نمودار چیدمان
یک مجلس مرثیه میرسیم که عبارت است از:
1.
صلوات و دعا 2. غزل مناجات 3. غزل مرثیه 4. پلسازی و روضه 5. گریز 6. زمینه 7.
نوحه 8. واحد 9. شور 10. سرود پایانی
لازم
به ذکر است هر مداح با سلیقه و ذائقهی مجلس خود میتواند این چیدمان را تغییر دهد
ولی 5 گزینهی اول جزء لاینفک مرثیه است و باید حتی در فرصتهای کم و خواندنی
مختصر با ظرافت خاص خودش پیاده شود. حالا در حد توان به شرح این نمودار میپردازیم.
صلوات
و دعا
صلوات
و دعای مجلس باید ابتدا در لحن و آهنگ همان جلسه باشد و سپس باید با موضوع جلسه
تناسب داشته باشد تا ذهن مستمع از ابتدا با موضوع عام جلسه آشنا شود و دچار
سردرگمی نگردد. ایجاد چالش، خوب است ولی نه در بخش صلوات و دعا، بلکه در قسمتهای
بعد که به آن خواهیم رسید.
صلوات
و دعا در ابتدای جلسه جایگاه ویژه و مقدسی دارد، و نمیتوان به آسانی و با
بیتفاوتی از کنار آن گذشت. از منظر تکنیک و فن هم اهمیت خاص خود را دارد. چراکه
مداح باید اول به خود و بعد به مستمع این باور را بشناساند که اصل مداحی، توسل
است، و این که مجلس باید در کنترل کس دیگری باشد. با دعا و صلوات اول مجلس، مداح
در مقابل این ذوات مقدسه که صاحب اصلی جلسه هستند خود را از
همهی تکنیکها و فنونی که آموخته خلع سلاح نموده و با این واسطه، کنترل جلسه را
از نظر معنوی و اعتقادی به خودشان واگذار میکند. دعای اول مجلس حکم یک مهر ورود
را دارد یا بهتر بگوییم یک اذن دخول. ابتدا باید این ویژگی را در نظر گرفت و سپس
باید تکنیک را لحاظ کرد. ولی از نظر فنی آنچه که مستمع را از سردرگمی خارج
میسازد، شروع خوب و بهجاست. حتی با یک سلام یا یک فراز دعا میتوان مستمع را روی
ریل روضه انداخت و دیگر آنجاست که مستمع تکلیفش را میفهمد. از دیگر فوائد مهم
صلوات و دعای اول جلسه، تسلط و سوار شدن بر مجلس است. معمولاً دقائق
اولیهی مجلس، همهمه و سروصدا است. باید با این حربه، نبض جلسه را به دست گرفت و
ارتباط اولیه بین مداح و مستمع را برقرار کرد.
یک
خاطرهی ماندگار، یک تجربهی موفق
یادم
هست اولین بار که میخواستم در حسینیهی لباسفروشان تهران مقابل استادم آقای
انسانی بخوانم، چنان اسیر آن فضای سنگین شدم، و جوّ بهگونهای روی من اثر گذاشت
که پاهایم به شدت میلرزید و تکان میخورد. تا حدّی که حتی کسانی که عقب مجلس
نشسته بودند هم توانستند این صحنه را ببینند! آقای انسانی که این صحنه را دید،
نگاهی به من انداخت و گفت: «دعای فرج بخوان، سلام بده، یک خورده معطلش کن تا ترست
بریزه!»
و
واقعاً هم همینطور شد. بهراستی اگر فضای جلسه به روی آدم تأثیر منفی بگذارد،
باید به این شکل بر آن جلسه تسلط پیدا کرد.
مداح
باید در صلوات و دعای ابتدای جلسه، به این نکات توجه داشته باشد:
1.
کوتاه و مختصر و مفید باشد 2. درست و صحیح و مستند بخواند 3. حتیالمقدور با ترجمه
یا مضمون قریب به ترجمه آن را ارائه کند 4. آرام و با طمأنینه و گام پایین بخواند
5. حتیالمقدور نیمی از آن را از مستمع جواب بگیرد.
فهرستی
مختصر از ادعیه و صلواتهایی را که معمولاً میتوان در مناسبتهای مختلف از آن
استفاده کرد، میخوانیم:
*
محرم و صفر: یا رب الحسین بحق الحسین اشف صدر الحسین بظهور الحجه.
السلام
علیک یا اباعبدالله و علی الارواح التی...
اللهم
العن اول ظالم ظلم حق محمد و ...
*
فاطمیه: اللهم صلی علی فاطمة و ابیها و ...
اللهم
صل علی الصدیقة الشهیده، الراضیه المرضیه، التقیه النقیه، المکسوره ضلعها و
الممنوعه ارثها و المظلوم بعلها و المقتول ولدها.
*
مناجاتهای ماه مبارک رمضان:
یا
باسط الیدین بالعطیه، یا صاحب المواهب السنیه...
اللهم
ان اخذتنی بجرمی اخذتک بعفوک و ان اخذتنی بذنوبی اخذتک بمغفرتک...
*
مناجاتهای امام زمان و دیگر ائمهی معصومین:
یا
ایها العزیز مسّنا و اهلنا الغر و جئنا...
السلام
علیکم یا اهل بیت النبوه بموالاتکم علمنا الله معالم الدنیا و ...
اللهم
ارنی الطلقه الرشیده و الغره الحمیده و ...
شاید
صلوات و دعا به ظاهر یک نکتهی ابتدایی و زودگذر باشد، ولی در مداحی امروز باید از
کوچکترین لحظات جلسه بهره برد، کما اینکه شاید خیلی از گرهها در همین لحظههایی
که به چشم نمیآید باز شود. به عبارت دیگر همین دعا و مناجات مختصر میتواند زمینهساز
خوبی برای آماده شدن مستمع باشد.
پایگاه
آموزشی و سرگرمی ایرانیان
نوشته شده توسط: محمد صباحی | آخرین ویرایش:- | نظرات ()
برچسب ها: آموزش مداحی ،
سوال و جواب هایی در رابطه با عزاداری( قسمت سوم)
27 شهریور 89 17:15نوع مطلب :اسلامی و مذهبی ،
سوال و
جواب هایی در رابطه با عزاداری( قسمت سوم) ج: اگر مراسم
شبیهخوانى مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشند و مستلزم مفسده هم نباشند و با توجه
به مقتضیات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشوند، اشكال ندارند، ولى در عین حال بهتر
است كه به جاى آنها، مجالس وعظ و ارشاد و ذكر مصائب حسینى و مرثیه خوانى بر پا
شود. (مقام معظم رهبری) ج: اگر استفاده از
زنجیرهاى مزبور موجب وهن مذهب در برابر مردم شود و یا باعث ضرر بدنى قابل توجهى
گردد، جایز نیست ولى استفاده از شیپور و طبل و سنج به نحو متعارف اشكال ندارد. (مقام معظم رهبری) ج: اگر قرار دادن آنها
در مسجد با شئونات عرفى مسجد منافات داشته باشد و یا براى نمازگزاران مزاحمت ایجاد
كند، اشكال دارد. (مقام معظم رهبری) ج: فى نفسه اشكال ندارد
ولى نباید این امور جزء دین شمرده شوند. (مقام
معظم رهبری) ج: بدیهى است كه نمازِ
واجب، مقدم بر فضیلت شركت در مجالس عزادارى اهلبیت «علیهم السلام » است و ترك
نماز و فوت شدن آن به بهانه شركت در عزادارى امام حسین «علیه السلام» جایز نیست،
ولى شركت در عزادارى بگونهاى كه مزاحم نماز نباشد ممكن و از مستحبات مؤكّد است. (مقام معظم رهبری) ج: نقل مطالب به صورت
مزبور بدون اینكه مستند به روایتى باشد و یا در تاریخ ثابت شده باشد، وجه شرعى
ندارد مگر آنكه نقل آن به عنوان بیان حال به حسب برداشت متكلّم بوده و علم به خلاف
بودن آن، نداشته باشد و تكلیف شنوندگان نهى از منكر است بشرطى كه موضوع و شرایط آن
نزد آنان ثابت شده باشد. (مقام معظم رهبری) ج: اگر چه اقامه مراسم
و شعائر دینى در زمانهاى مناسب در حسینیه از بهترین كارها و جزو مستحبات مؤكّد مىباشد،
ولى واجب است برگزاركنندگان مراسم و عزاداران تا حد امكان از اذیّت و ایجاد مزاحمت
براى همسایگان بپرهیزند هر چند با كمكردن صداى بلندگو و تغییر جهت آن به طرف داخل
حسینیه باشد. (مقام معظم رهبری) ج: به راه انداختن
دستههاى عزادارى براى سیدالشهدا و اصحاب او «علیهم السلام» و شركت در امثال این
مراسم امر بسیار پسندیده ومطلوبى است و از بزرگترین اعمالى است كه انسان را به
خداوند نزدیك مىكند، ولى باید از هر عملى كه باعث اذیّت دیگران مىشود و یا
فىنفسه از نظر شرعى حرام است، پرهیز كرد.
(مقام معظم رهبری) ج: استفاده از آلات موسیقى،
مناسب با عزادارى سالار شهیدان نیست و شایسته است مراسم عزادارى به همان صورت
متعارفى كه از قدیم متداول بوده برگزار شود.
(مقام معظم رهبری) ج: این گونه اعمال كه
موجب وهن مذهب مىشوند جایز نیست. (مقام معظم
رهبری) ج: مىتوان اموال
باقیمانده را با كسب اجازه اهداء كنندگان آنها در امور خیریه مصرف كرد و یا آنها
را براى مصرف در مجالس عزادارى آینده نگه داشت.
(مقام معظم رهبری) پایگاه آموزشی و
سرگرمی ایرانیان
نوشته شده توسط: محمد صباحی | آخرین ویرایش:- | نظرات ()
تبلیغات